Jötunuxi

Hið blessaða beina lýðræði

2005-05-11T05:41:00.000-07:00

Nú er bannað að reykja á börum og veitingastöðum hér í Austin, síðan í fyrradag. Þykir það stórsigur fyrir þá sem hafa þetta athæfi samborgara sinna á hornum sér, og fyrir þá sem berjast fyrir svokölluðu beinu lýðræði. Það var nefnilega almenn atkvæðagreiðsla um málið og 52% þeirra sem kusu vildu banna eigendum veitingastaða að leyfa reykingar í húsakynnum sínum. Það ber auðvitað að athuga að kjörsókn var ekki nema 16%.

Það gefur strax augaleið að þeir sem almennt skipta sér hvað mest af því sem aðrir eru að athafast eru fyrstir á kjörstað. Og þeir sem að öllu jöfnu virða rétt annara til að vera í friði þeir jafnvel vissu ekkert af atkvæðagreiðslunni, né af umræddu banni. Það vissi t.d. enginn á mínum vinnustað af þessu fyrr en daginn eftir atkvæðagreiðslu.

Svona er hið blessaða beina lýðræði. Lítil 8% kjörgengra geta sett hinum 92%, svo og ókjörgengum, hvaða reglur sem er. Ef eitthvað athæfi er nægilega óvinsælt meðal þeirra sem ekkert skárra hafa með tímann að gera en að ærast yfir athæfi náungans, þá er ekkert í vegi fyrir að það verði bannað. Nema auðvitað hinir sem nægilega lítið hafa annað með tímann að gera en að verja sig og aðra gegn slettirekum.

Það ber að benda á að eigendur veitingahúsa eru oft fyrstu kynslóðar innflytjendur, þar af leiðandi ekki ríkisborgarar og ekki með kosningarétt.

En skiptir þetta máli fyrir þá sem ekki reykja á annað borð? Ójá. Þetta er ekki spurning um reykingar og ekki reykingar, heldur hvort ríkisvaldið hafi á annað borð leyfi til að banna mönnum að ráðstafa tíma sínum og eigum eftir eigin höfði. Um leið og maður gefur eftir það leyfi, þá er maður búinn að samþykkja fasisma.

Einnig hefur þetta bann í för með sér ýmsa erfiðleika. Þetta setur til dæmis á hausinn staði eins og Red Fez, þar sem kúnnar reykja úr vatnspípum alls konar tóbak og ilmjurtir. Það gerir líka erfitt að reka staði sem sérstaklega eru reyklausir, því nú er öll samkeppnin orðin reyklaus hvort eð er. Að síðustu er auðvitað eftirlitið með þessu öllusaman, sem er kostnaðarsamt. Nú liggja allir veitingastaðir undir grun, og til að fylgja banninu eftir þarf að senda stormsveitir á staðinn til að sekta og handtaka þá sem það brjóta.

Hið fullkomna beina lýðræði væri auðvitað að leyfa hverjum og einum að kjósa með fótunum veitingahús eftir hvort þar eru reykingar leyfðar eða ekki, og að leyfa hverjum og einum eiganda að kjósa hvort á sínu veitingahúsi skuli reykt eður ei. Þá væru allir ánægðir nema að sjálfsögðu þeir sem ekki þola að sjá náungann í friði.

Munurinn á lögum og reglum

2005-04-22T15:12:00.000-07:00

Oft hittir maður menn sem ekki kunna mun á lögum og reglugerðum. Vissulega er það skiljanlegt því menn nota oft hvort orðið sem er yfir bæði hugtökin, auk þess sem löggjafinn setur jú lög samkvæmt kenningunni, þó í praxis sé nærri allt sem kemur frá löggjafanum þessa dagana reglugerðir.

Hér er skilgreiningin:

Lög eru hlutlæg, og því nauðsynlega rökrétt, og eiga við alla menn á öllum stundum. Reglugerðir geta stangast á og geta átt við suma menn á ákveðnum tímum.

Oftast eru því lög höft á ríkisvald, sett til að koma í veg fyrir að valdinu sé beitt gegn borgurunum. Reglur eru hins vegar höft á borgarana.

Þannig eru lög sett svo enginn maður geti ráðið yfir öðrum heldur ráði lögin yfir öllum. Reglur eru settar til að sumir menn geti ráðið yfir öðrum.

Í frjálsu samfélagi þar sem lögræði er, þar eiga lögin alltaf að ráða fyrst. Reglugerðir sem stangast á við lögin hafa því yfir frjálsum mönnum ekkert vald.

John Doe Tapar Kosningum

2004-11-03T11:01:00.000-08:00

Nú eru kosningar loksins, loksins yfirstaðnar. Það er með ólíkindum hvað maður getur fengið leið á þessu, sérstaklega þegar valið stendur milli ills og verra.

Kosningarnar fóru eins og ég hafði spáð, Bush vann. Ég þykist líka vita hvers vegna. Það er auðvelt að gelta að menn hafi kosið af ótta og heimsku, en málið er í raun einfaldara og rökréttara en það.

1. John Kerry eða John Doe?

Ég vil meina að John Kerry hafi tapað fyrst og fremst vegna þess að kosningarnar snérust alls ekki um hann. Þær voru alfarið um George Bush. Nær allir sem hafa sagt mér að þeir hafi kosið John Kerry kusu hann af því að þeir vildu ekki Bush. Þeir hefðu væntanlega kosið á sama veg (ekki Bush), sama hvort John eða séra John hafi verið í framboði. Margir héðan segjast hafa kosið Badnarik (hann er frá Austin) af sömu ástæðu. Hann er ekki Bush. En málið er að maður verður ekki forseti fyrir það eitt að vera ekki Bush. Clinton vann af því að hann var Clinton, ekki af því að hann var ekki Bush. Reagan sömuleiðis hafði sigur af eigin dáðum, ekki fyrir það að vera ekki Carter.

2. Veikur flokkur

Repúblikanaflokkurinn er sterkari nú en nokkru sinni fyrr. Það veit ekki á gott, en það er einna helst vegna þess að demókratar eru veikir og bjóða ekki samkeppnishæfa leiðtoga. Þá skortir ekki aðeins leiðtoga, heldur leið til að toga. Ég er enn ekki með á hreinu hver afstaða flokksins er til helstu málefna, jafnvel eftir margra mánaða kosningabaráttu. Það er þó ljóst að góður meirihluti flokksmanna er ósammála forsetaefninu þegar kemur að stríðsrekstri. Þeir verða að styrkja sína stöðu og samstöðu ef þessi elsti stjórnmálaflokkur Bandaríkjanna ætlar að halda velli.

Það sýnir sig best í því að John Kerry var besti frambjóðandi til forseta sem hægt var að finna innan flokksins. Betur má ef duga skal. En raddir sem maður heyrir um næsta frambjóðanda segja að það verði líklega Hillary Clinton. Ég tel að hún geti heldur ekki verið forseti. Hún er of mikil skessa til þess. Og sérstaklega á hún ekki séns ef frambjóðandi repúblikana á móti henni verður Rudolph Giuliani.

Þeir einu demókratar sem hafa orðið forsetar undanfarna hálfa öld hafa verið góðgeðjaðir ríkisstjórar úr suðurríkjunum. Meðan demókratar halda áfram að tilnefna snobbaða og fúllynda öldungardeildarþingmenn þá verður þeim ekkert ágengt.

Boð, bönn og réttindi

2004-10-25T11:24:00.000-07:00

Pólitík hefur verið ansi mikið í umræðunni hér í bandaríkjunum undanfarið, einkum vegna forsetakosninga. Sem Íslendingur hefur maður vanist því að pólitík sé alltaf stanslaust í umræðunni, en svo er þó ekki hér. Bandaríkjamenn (a.m.k í kringum mig) hafa almennt lítinn áhuga á pólitík svona dagsdaglega, nema rétt fyrir kosningar.

Það sem maður tekur eftir í umræðunni er að menn skipta sér í lið eftir því hvað þeim þykir að ætti að vera bannað og hvað leyft, án þess þó að vita nákvæmlega hvers vegna það ætti að vera svo. Fóstureyðingar eru vondar, það á að banna þær. Nei, valfrelsi er gott, það á að leyfa fóstureyðingar.

Báðir stóru flokkarnir eru kófdrukknir á svona hugsanagangi. Að stjórnmál eigi að snúast um ákvarðanir fyrir allra hönd, að boða og banna, deila og drottna. Það er þó hægt að hugga sig við að flokkarnir eru yfirleitt á öndverðum meiði með hvað á að banna og hvað leyfa, þannig að oftast nær verður hvorugt úr og engin ákvörðun tekin. Þá gerist það sem er auðvitað æskilegast, sem er að hver og einn borgari tekur ákvarðanir fyrir sína eigin hönd.

Það skuggalegasta er þó að flokkarnir eru stundum sammála um boðin og bönnin. Þá er líka voðinn vís, því ekkert stendur í vegi fyrir því að sú sameiginlega skoðun verði að lögum. Sem dæmi má taka að báðir flokkarnir eru fylgjandi takmörkunum á fjármögnun kosningabaráttu. Þ.e.a.s. að ríkið sjálft ráði því hver megi fjármagna kosningabaráttu flokkanna og í hvaða mæli.

Maður þarf ekki að elta þá hugsun langt til að sjá skuggahliðina. Enda hefur sú hlið þegar komið upp á teninginn. Þegar mönnum er bannað að leggja fé beint til liðs við flokkinn sinn, þá leita þeir annarra leiða, og setja t.d. auglýsingar sjálfir í fjölmiðla, búa til "heimildarmyndir" og þessháttar. Lausnin á þessu "vandamáli" verður síðan að banna það, og þegar menn leita enn annarra leiða til að koma pólitískum skoðunum sínum á framfæri, til dæmis með vefsíðum eða tölvuleikjum, þá verður það bannað líka.

Hvernig þetta fer fram er eins og beint út úr 1984 eftir George Orwell. Lögin sem sérstaklega leyfa pólitískar sjónvarpsauglýsingar eru grafin í skattalögum, og má finna í grein 527 laga um fjármögnun kosningabaráttu. Þess vegna, þegar pólitíkusar og fréttaflytjendur tala um menn sem auglýsa pólitíska skoðun í sjónvarpinu, kalla þeir þá "527s". Nú er svo komið að slíkar "fimmtuttuguogsjöur" eru yfirleitt með neikvæðan boðskap, þ.e.a.s. benda á eitthvað hjá pólitískum andstæðingum sínum sem betur mætti fara. Fimmtuttuguogsjö er þá orðið samheiti við skítkast, sem er vont, og verður þar af leiðandi að banna. Það eina sem til þarf til að þagga menn niður er að afnema undantekningu númer 527 í fyrrnefndum lögum.

Það sem gleymist algerlega er að löggjafinn hefur nákvæmlega ekkert leyfi til að boða og banna. Í stofnskjali Bandarískra laga, stjórnarskránni, er meira að segja sérstaklega kveðið á um að löggjafinn skuli engin lög setja sem minnka rétt manna til að segja það sem þeim sýnist.

Þetta hefur algerlega gleymst. Stjórnmálaflokkarnir beinlínis keppast við að setja boð og bönn þrátt fyrir að stjórnarskrá Bandaríkjanna sé augljóslega rituð með það að viðmiði að ríkisvaldið skuli ekki boða og banna, heldur vernda réttindi manna.

Í praxis þýðir þetta að það á ekkert að vera bannað í Bandaríkjunum nema það brjóti sérstaklega á rétti einhvers. Sá einhver þarf líka að vera raunverulegur einstaklingur, með réttindi undir stjórnarskránni, en ekki þrýstihópur eða stjórnmálaflokkur með ímynduð réttindi. Sem sagt, réttindi manna eru talin upp í svokölluðum "bill of rights", og það skal vera hlutverk ríkisins að vernda þau réttindi. Þegar eitthvað mál kemur upp á að spyrja hvers réttindi eru brotin í málinu. Ef stjórnarskrárbundin réttindi einskis manns eru brotin, þá skal málinu sleppt.

Ef farið væri eftir þessu til hlítar, þá væri sáralítið fyrir stjórnmálamenn að gera nema að sjá fyrir rekstri dómstóla, lögreglu, löggjafans sjálfs, o.s.frv. En fyrst að það er fordæmi fyrir því að stjórnarskráin sé hunsuð, þá sjá óprúttnir einstaklingar sér í sífellu færi á því að krækja sér í völd. Það þarf því ekki að spyrja að því hvers konar menn leiðast út í pólitík, og þar af leiðandi ekki heldur að því hvers vegna lög og regla eru á leiðinni í vaskinn.

2004-10-21T17:13:00.000-07:00

Sá sem þorir ekki að gera neitt af ótta við að hann geti það ekki, hann getur ekkert vegna þess að hann þorir ekkert að gera.

Ég sjálfur, 21. okt 2004

2004-06-04T17:19:00.000-07:00

Það er ekki oft sem ég hef eitthvað út á athæfi frjálshyggjumanna að setja, en það kemur þó fyrir. Frjálshyggjufélagið var að senda frá sér ályktun sem mér þykir óviðeigandi og vanhugsuð:

http://www.frjalshyggja.is/?gluggi=alyktun&id=27

Sendi ég þeim eftirfarandi bréf um málið:

Hér verð ég í fyrsta sinn að vera algerlega ósammála ályktun frá félaginu. En það er varla furða að ranglega sé ályktað ef illa er athugað. Ég sendi ykkur hér því viðeigandi athugasemdir.

Athuga ber eftirfarandi atriði:

* Ekki er tekið fram í ályktuninni hver mannréttindabrotin tíðræddu eru nákvæmlega né er sýnt fram á að réttlát málsmeðferð sé ekki nú þegar í framkvæmd. Það gerir ályktunina nokkuð tannlausa því ekki er um að ræða skýrt mál þar sem allar breytur eru þekktar.

* Umræddir fangar eru ekki saklausir borgarar og fangarar þeirra eru ekki lögregla. Allt eru þetta menn teknir höndum af herliði við það athæfi að ráðast á umrætt herlið. Hér er því ekki um geðþóttahandtökur að ræða, og að öllu jöfnu hefðu þessir skæruliðar fallið í átökum við Bandaríkjaher ef ekki væri fyrir aðhaldssemi þess hers. Það er fyllilega óviðeigandi að fá móðursýkiskast ef upp kemst að einhverjir hafi orðið fyrir ónotum við það að ráðast á Bandarískan her. Það nefnilega gefur augaleið að það er ekki hættulaust athæfi.

* Dauðarefsingar eru ekki óréttlætanlegar. Morð eru óréttlætanleg. Vissulega eru refsingar að nokkru tagi með öllu óviðeigandi ef vafi leikur mögulega á um sekt manns, en ef sýnt hefur verið fram á morð með óyggjandi hætti svo ekki megi um efast þá getur dauðarefsing verið viðeigandi og réttlát. Morðingi afsalar sér lífsréttinum. Það er nákvæmlega það sem réttlæti merkir. En hvaða máli skiptir okkur annars líf dæmds morðingja? Hvers virði er það og hverjum? Og hvernig talar maður máli hans án þess að skyrpa í eigið andlit? Það mætti jafnvel álykta sem svo að dauðarefsingar séu ásættanlegri og siðmenntaðri en að senda menn í lífstíðarþrældóm.

* Talandi þá einmitt um lífstíðarþrældóm, þá vekur það athygli að enginn hvetur til mótmæla gegn mannréttindabrotum annars staðar á sömu eyju aðeins steinsnar frá fangabúðum Bandaríkjahers. Nefnilega eru allir íbúar Kúbu í ævilöngu fangelsi. Ekki nóg með það heldur er alls ekki á dagskrá að ákæra það fólk fyrir neina glæpi eða sleppa því frjálsu ella. Það fólk hefur allt verið tekið höndum saklaust, af geðþótta og án dóms og laga. Þætti mér gaman að sjá ályktun frá Frjálshyggjufélaginu um það, jafnvel þó það mál sé ekki stanslaust í æsifréttunum.

* Ályktunin gerir ráð fyrir að Bandaríkjastjórn ekki einungis taki mark á mótmælum íslensku ríkisstjórnarinnar, heldur að hún ætti að taka tillit til þeirra mótmæla. Það sæmir alls ekki frjálshyggjumönnum að gefa í skyn að það falli undir réttmætt hlutverk ríkisvaldsins að sóa tíma og skattfé í að hlusta á væl í ríkisstjórnum um allar trissur. Bandaríkjastjórn þjónar bandarískum skattgreiðendum og ber beinlínis skylda til að hunsa mótmæli og tilsagnir annarra en þeirra. Ennfremur fellur það ekki í réttmætan verkahring ríkisstjórnar Íslands að standa í mótmælum sem menn eru þá skyldaðir til að fjármagna jafnvel þó þeir séu ósammála. Borgararnir eru fullfærir um að mótmæla sjálfir hverju sem þeim sýnist.

Ætlast menn virkilega til þess að fólk trúi því að félagið sendi frá sér þessa ályktun af annarri ástæðu en þeirri að málefnið hefur verið í fréttum undanfarið og félagið vill þannig vekja á sér athygli með því að vera memm? Og ætlast menn til að hægt sé að vinna sigur í stríði gegn hryðjuverkum þegar við tölum sjálf máli óvinarins oftar en okkar eigin?

Fleira var það ekki. Ég vona að þetta komi ykkur að einhverju gagni.

Kveðja,
Rúnar Bjarnason

Grein eftir mig á vefi frjálshyggjufélagsins

2004-04-15T10:30:00.000-07:00

Greinin fjallar um frumvarp dómsmálaráðherra til breytinga á lögum um útlendinga og undirskriftarlista gegn því frumvarpi.

2004-04-09T14:33:00.000-07:00

Ný lógó (eins og ég segi, þetta er brjálað gaman að grípa í þegar manni leiðist).

Logo hönnun

2004-03-24T09:08:00.000-08:00

Ég er alveg húkkt í hönnun fyrir samkeppni á scenemusic.net. Þetta er alveg ógeðslega gaman einhverra hluta vegna.

Hér eru lógóin sem ég er búinn að senda inn:

Viðbjóður í Norður-Kóreu

2004-02-18T15:57:00.000-08:00

Það hefur lengi verið þekkt að harðræðisstjórn kommúnista í Norður-Kóreu sveltir og myrðir borgarana, en þetta er fullmikið.

An Auschwitz in Korea

Svo sannarlega öxulveldi hins illa.

Hvers konar frelsi?

2004-02-17T12:53:00.000-08:00

Í umræðu um stjórnspeki og hugsjónir undanfarið hefur vakið eftirtekt hversu oft menn bregða fram orðinu frelsi. Enn athyglisverðara er hversu misleit merking þess orðs er eftir því hver notar það. Allir eru þó sammála um að frelsið er eitthvað eftirsóknarvert. Báðir stærstu stjórnmálaflokkarnir, Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkur, nota umrætt orð óspart. Til að mynda er orðið sett upp með flottri grafík á vefsíðum beggja flokka eða fylgismanna þeirra. Þó er næsta víst að merkingin er ekki sú sama.

Tvíræðni orða og ótvíræðni hugtaka

Hér ber að gera greinamun á orðum og hugtökum. Þ.e.a.s. að orð eru notuð til að lýsa hugtökum. Þegar vinstrimenn nota orðið frelsi, þá eru þeir gjarnan að nota það yfir allt annað hugtak en hægri menn. Til dæmis ritaði Kristinn Már Ársælsson grein fyrir nokkrum dögum á frelsi.is þar sem hann lýsir þeim "neikvæða" skilningi sem hægrimenn leggja í frelsishugtakið. Var hann þar að svara grein Hrannar Guðmundsdóttur á politik.is þar sem hún lýsti þeim skilningi, eða skilningsleysi, sem vinstrimenn leggja gjarnan í tíðrætt orð. Lýsir hún þar að í raun þýði frelsi ekki neitt ákveðið, heldur sé hægt að leggja í það einhvern víðari skilning. Það merkir þó aðeins að Hrönn leggur fleiri en eitt hugtak við orðið frelsi, og greinir ekki á milli þeirra. Munurinn á Hrönn og Kristni má segja er að Kristinn stígur öðrum fæti í gryfju tvíræðnirökvillunnar, en Hrönn fleygir sér ofan í og makar sig upp úr henni.

Maður heyrir þá spurt hvort sé nokkuð til ótvíræð og hlutlæg merking frelsis, hvort hægt sé að forðast tvíræðni ef maður á annað borð notar orðið. Hún er svo sannarlega til, og það er að sjálfsögðu hægt. Spurningar um svona og hinsegin frelsi eru aðeins orðaleikur, en styrkleiki alls tungumáls er að merkingar hugtaka geta verið, og verða að vera, ótvíræðar. Fyrst verðum við að gefa okkur að ótvíræð merking er alltaf háð samhengi. Og ef við gefum okkur rétt samhengi þá fáum við aðeins eina ótvíræða merkingu.

Frelsi í pólitísku samhengi

Í samhengi samfélags manna hvern við annan, og þar með í samhengi um hlutverk ríkisvaldsins, hefur frelsið aðeins eina hlutlæga merkingu og hefur haft þessa sömu merkingu í samræðum og ritum manna um stjórnspeki og pólitík í gegnum aldirnar.

Frelsið er það sem er sjálfgefið hverjum manni. Með öðrum orðum er maðurinn frjáls án nokkurra annarra forsenda en að vera lifandi. Það er það sem menn eiga við þegar þeir tala um neikvæða merkingu frelsis. Frelsið þarfnast einskis, það er sjálfgefið. Til að vera frjáls þarf maðurinn ekkert aukalega. Bjagaðar og tvíræðar merkingar frelsis tala um frelsi til að hafa ákveðna hluti, eða frelsi til að gera eitt og annað. En raunverulegt ótvírætt frelsi í pólitísku samhengi merkir að vera laus. Laus við beitingu valds af hendi annarra manna, konunga eða ríkisstjórna. Að vera sjálfráða. Forræði frjáls manns yfir sjálfum sér er þar með algjört.

Þetta er alls ekkert háfleygt, huglægt eða gufukennt hugtak, heldur á erindi í daglegu lífi í raunveruleikanum. Þetta er ekki kenning, heldur athugun. Menn upplifa frelsið mjög raunverulega dagsdaglega. Íslendingar til dæmis lifa við það frelsi að geta ákveðið sjálfir hvort og hvar þeir búa á Íslandi. Þeir geta ákveðið sjálfir hvar þeir vinna og við hvað. Íslendingar eru vanir frelsinu. Frelsið er nefnilega þannig að maður tekur gjarnan ekkert eftir því fyrr en maður rekst á takmarkanir á því.

Frelsi, ábyrgð og réttlæti

Oft spyrja menn hvort eigi að vera frelsinu einhver takmörk. En frelsið setur sín eigin takmörk. Með öðrum orðum takmarkast frelsið við frelsið sjálft. Frjáls maður er fyllilega ábyrgur gagnvart öðrum frjálsum mönnum fyrir gjörðum sínum og orðum. Eðli málsins samkvæmt getur hann ekki skírskotað ábyrgð til annarra, því hann er sjálfur æðsti ráðamaður eigin ákvarðana. Maður sem lýtur engum þvingunum né kvöðum að sér forspurðum getur ekki kennt öðrum um eigin misgjörðir.

Frelsi eins takmarkast því aðeins við frelsi annarra, við það að beita aðra menn þvingunum, enda er það skilgreining frelsis að vera laus við þvinganir. Frjáls maður sem þannig brýtur á frelsi annars er ábyrgur fyrir því broti. Sá einstaklingur sem brotið er á á því tilkall til gjalds, eða fórnar frelsinu ella. Það kallast réttlæti. Og þar komum við að öðru orði sem flýtur manna á milli með mismunandi merkingum bæði til vinstri og hægri.

Kostnaður skattalækkana

2004-02-02T22:56:00.000-08:00

Í kosningabaráttunni sem er í gangi þessa dagana hér í Ameríku heyrir maður oft Demókrata henda því fram eins og sjálfsögðum hlut að skattalækkanir Bush hafi kostað svo og svo mikið. 500 milljarðar segja þeir að þessi skattalækkun hafi kostað.

Í fyrsta lagi kosta skattalækkanir ekki nokkurn skapaðan hlut. Þær minnka hlutfallslegan kostnað skattgreiðenda. Ef skattgreiðendur borga minna í skatt, þá eiga þeir þeim mun meiri peninga til að ráðstafa í annað en skatta. Það sem Demókratar eru að gefa í skyn er að það hafi kostað ríkið, og þar með fólkið 500 milljarða í glötuðum skatttekjum að lækka skatta um þetta mikið. Þetta er gífurleg vanvirðing við skattgreiðendur, því forsendan hér er sú að ríkið eigi alla peninga sjálfgefið og gefi góðfúslega skattgreiðendum þá peninga sem þeir greiða svo ekki í skatt.

Í öðru lagi er engin leið að vita hversu há fjárhæðin er sem skattalækkunin samsvarar. Skattalækkanir eru hlutfallslegar, þ.e.a.s. í prósentum. Þar sem ekki er vitað hverjar tekjur framtíðarinnar verða þá er heldur ekki vitað hve skattur verður hár á þær tekjur. Heildartekjur almennings í framtíðinni eru óþekktar, en við vitum aðeins hve háa prósentu af þeim tekjum almenningur kemur til með að greiða í skatt. Þannig er mögulegt að hlutfallsleg lækkun á skatti geti haft í för með sér auknar skatttekjur í krónum talið ef heildartekjur verða óvænt hærri en áætlað var.

Árið 1980 lækkaði ríkisstjórn Ronald Reagan skatta svo um munaði. Þó jukust skatttekjur milli þeirra ára sem skatthlutfall lækkaði. Þessi leikur var endurtekinn í Kaliforníu 1994 þegar yfirvöld þar lækkuðu allverulega skatta. Dæmin í hina áttina eru svo mörg að það er skelfilegt. Það má líta ekki lengra en til Íslands til að finna fjöldan allan af kjörtímabilum þar sem skatthlutfall var hækkað en skatttekjur drógust saman.

Þó eru þessir Demókratar enn, á 21. öld, að boða skattahækkanir. Þeir kalla það þó auðvitað ekki hækkanir, heldur "afturkall lækkana".

2004-01-26T13:59:00.000-08:00

Sófaeinræðisherrarnir

Sífellt er maður að lenda í rifrildi við hina og þessa aðila sem gjarnan sjá eitthvað í sjónvarpinu eða lesa um eitthvað í Mogganum og segja svo "það ætti nú að banna þetta", eða "það ætti nú að vera skylda að gera svona". Þetta eru sófaeinræðisherrarnir, menn sem hafa ýmist athæfi samborgara sinna á hornum sér og vilja leysa vandamálin með því að banna þau.

Hvaða hluta frelsisins skilja þessir menn ekki? Skilja þeir ekki að það heyrir til málfrelsis manna að mega segja það sem þeim sýnist? Sófaeinræðisherranum er frjálst að vera ósammála, og ef hann vill ekki heyra eitthvað þá er honum frjálst að hlusta ekki. En það nægir honum ekki. Það verður að banna mönnum að segja það sem honum líkar ekki. Skilja þeir ekki að það heyrir til athafnafrelsis að þurfa ekki að lifa eftir lífsskoðunum annarra? Skilja þeir ekki að það eru grunnréttindi hvers manns að fá að ráða eigin athöfnum, að kjósa sér viðurværi og ráðstafa afurðum þess eftir eigin höfði? Nei, það nægir ekki sófaeinræðisherranum, því hann hefur skoðun. Skoðun sem allir verða að virða. Sófaeinræðisherrann hefur ákaflega sterkar skoðanir á hlutunum og veit mætavel hvað er öllum öðrum fyrir bestu. Þess vegna er hann alltaf snöggur að stinga upp á því að það skulu sett lög gegn því að vera sér ósammála, og gegn því að menn athafni sig í óþökk sófaeinræðisherrans.

2004-01-21T09:13:00.000-08:00

Einkavæðum Mars

Nýverið las ég ansi góðan pistil eftir Ron Pisaturo um Mars og framtíð geimkönnunar. Pistillinn var fyrst fluttur í Boulder, Colorado 14. ágúst 1999 sem ávarp til Mars Society (http://www.marssociety.org) og birtist í Intellectual Activist í september það sama ár.

Hugmyndina á Harry Binswanger, heimspekingur, en hugmyndin er sú að ríkisstjórn Bandaríkjanna sendi frá sér eftirfarandi yfirlýsingu:

Fyrsti maðurinn sem lendir á Mars, býr þar í eitt ár og kemur lifandi til baka fær rétt til að eiga plánetuna Mars í heilu lagi. Þessi eignarréttur verði styrktur fyllilega af Bandarísku alríkisstjórninni.

Það sem kæmi til með að gerast væri stórkostlegt. Annar hver kapítalisti í gróðaleit og hver einasti áhugamaður um geimrannsóknir færu á fullt að safna fjárfestingum til að koma sér til plánetunnar Mars.

En hvers vegna? Er Mars einhvers virði? Ekki eins og er. Sem stendur er plánetan Mars aðeins ryðgaður efnisklumpur í óravíddum geimsins, hnöttur sem við vitum sáralítið um. En um leið og loforð um eignarhald er komið þá verður klumpurinn einhvers virði. Hvert skref sem tekið er í átt að búsetu á Mars og hvert bæti af upplýsingum um plánetuna eykur verðgildi hennar. Loforð sem þetta myndi gera að raunveruleika eftirspurn eftir upplýsingum um mars og eftir tækni til að komast þangað. Allt þetta myndi auka verulega á verðmæti plánetunnar.

NASA skýrði frá því nýlega að það myndi kosta stofnunina yfir 100 milljarða Bandaríkjadala að senda menn til Mars. Það eru gífurlegir fjármunir. En hvað myndu þeir gera þar? Litast um? Skjóta á loft rakettum og þrykkja nokkrar golfkúlur 900 metrana? Hvað svo? Ekki neitt. Heim á leið í partý og leggja á ráðin um aðra ferð sem kostar tvöfalt meira. NASA er ekki fyrirtæki og hefur enga von né vilja að heimta arð af þessum milljörðum.

En ef einkaaðilum væri lofað að fá að eiga plánetuna með haus og hala þá væri annað uppi á teningnum. Sá sem kæmist þangað hefði beinna hagsmuna að gæta og myndi hagnast á því beint. Hann gæti einnig kosið að nýta Mars til einhvers, til dæmis að setja upp námur, stöðvar, ferðamannaþjónustu, nú eða bara að selja fasteignir. Hver myndi ekki vilja kaupa nokkur hundruð hektara landspildu með útsýni til Olympus Mons á kannski 10 þúsund kall?

Og einmitt þannig myndi allt mannkyn hagnast. Hver sem er gæti keypt og selt svæði á Mars, sent þangað menn og búnað, hafið rannsóknir eða iðnað. Annað eins myndi ekki hafa sést síðan Evrópubúar uppgötvuðu Ameríku. Mars er nýi heimurinn nú eins og vesturheimur var þá. Við þurfum að koma plánetunni í eignarhald (svo og tunglum bæði Jarðarinnar og Mars) svo hægt sé að nálgast hana á siðmenntaðan hátt. Að öðrum kosti er næsta víst að styrjaldir verði háðar um það hver skuli ákveða örlög plánetunnar Mars.

2004-01-16T11:48:00.000-08:00

Eina leyfða olían
Ríkisstjórn Kaliforníu lagði fram á dögunum frumvarp um lög um staðla á bensíni sem gerir sölu á bensíni bannaða nema á því bensíni sem mætir staðlinum. Það vill svo til að aðeins eitt olíufélag, Unocal, framleiðir bensín sem mætir þessum staðli. Og það vill svo til að Unocal hefur einkaleyfi á formúlunni undir lögum um höfundarrétt. Skipti engum togum að alríkisstjórnin fór þá í mál við Unocal fyrir brot á lögum um auðhringamyndun því þeir kæmu til með að vera eini og einasti olíuframleiðandinn sem mætti selja bensín samkvæmt staðlinum og slíkt er víst gegn samkeppnislögum.

Ekki er öll vitleysan eins.

2004-01-13T09:55:00.000-08:00

Statismi lifir góðu lífi í Vermont
Samkvæmt Rutland Herald, 9. Janúar 2004 hyggja bæjarbúar Killington í Vermont á að kjósa um hvort bærinn segi sig úr Vermont ríki og verði hluti af New Hampshire. Samkvæmt fréttinni eru bæjarbúar þreyttir á því að vera skattlagðir um tífalt það sem ríkið eyðir í umbætur í bænum. Árlega greiða íbúar Killington 10 milljónir dollara í skatta en ríkið eyðir þeim peningum að mestu annars staðar.

"We have no rights, we have no justice, no representation. We're being used as a cash cow to support others." sagði David Lewis bæjarstjóri.

Bæjarstjórn er í fúlustu alvöru að íhuga að lýsa yfir úrsögninni ef samstaða næst um málið meðal bæjarbúa. Ríkisstjórn New Hampshire hefur lýst yfir áhuga á málinu en segist lofa engu. Svar ríkisstjórnar Vermont var öllu skuggalegra.

"This is symbolic, clearly," sagði Deborah Markowitz ráðherra. "Absent an armed insurrection type of thing, there isn't anything a town can do to secede. A town is a construction of the state and exists at the pleasure of the Legislature."

Sem sagt, bæjarbúar Killington hafa ekki áhrif á eigin örlög né fá neinu ráðið um landareignir sínar nema með vopnavaldi. Ríkið, en ekki bæjarbúar sjálfir, byggði og á bæinn samkvæmt Markowitz. Með öðrum orðum eru íbúarnir ekki staddir á eignum sínum í rétti, heldur í góðfúslegu leyfi löggjafans. Þannig að ef löggjafanum þóknaðist það þá mætti jafna Killington við jörðu.

http://rutlandherald.nybor.com/News/Story/77067.html

2004-01-09T14:02:00.000-08:00

Innherjaviðskipti

Á miðöldum voru villutrúarmenn brenndir á báli fyrir að hafa óvinsælar skoðanir. Þeir voru merktir nornir og galdramenn og dæmdir til dauða af óskeikulum dómurum rannsóknarréttarins samkvæmt óskeikulum sannleika sem þeir öðluðust í trúarlegum vitrunum og opinberunum og viðtóku án athugunar á staðreyndum og án rökstuðnings.

Í dag eru menn sem betur fer ekki lengur brenndir á báli, en saklausir menn eru enn þann dag í dag dæmdir, sektaðir og fangelsaðir fyrir ýmist óvinsælt athæfi, á sama hátt án athugunar á staðreyndum eða rökstuðnings, heldur aðeins byggt á vinsælu áliti og viðtekinni skoðun almúgans.

Eitt þessara athæfa, í hinum siðmenntaða og markaðsvædda heimi, er gefið nafnið innherjaviðskipti.

Innherjaviðskipti eru ákaflega illa skilgreind, og skilgreiningar eru mismunandi eftir því hver er spurður. Reyndar er skilgreiningin það erfið að aðildarlönd EES gáfu út ályktun árið 1989 þar sem reynt var að samræma skilgreiningar á því hvað innherjaviðskipti eru, en þó tókst þeim helst að skilgreina hvað þau eru ekki.

Í stuttu máli er það talið til óæskilegra (og ólöglegra) innherjaviðskipta þegar aðili notfærir sér "innherjaupplýsingar" til að kaupa eða framselja framseljanleg verðbréf "til öflunar eða ráðstöfunar sjálfum sér eða þriðja aðila til framdráttar, beint eða óbeint" (Stjórnartíðindi EB Nr. L 334/31, 18.11.89).

Og hvernig skilgreinum við svo "innherjaupplýsingar"? EB skilgreinir það sem "ákveðnar upplýsingar sem ekki hafa verið gerðar opinberar og varða einn útgefenda framseljanlega verðbréfa eða fleiri... sem haft gætu veruleg áhrif á verð viðkomandi framseljanlegs bréfs eða bréfa væru þær gerðar opinberar".

Glöggir koma strax auga á illskilgreinanlega hluti eins og "óopinberar upplýsingar" og "sem haft gætu veruleg áhrif". Það er okkur látið eftir að þekkja upplýsingar sem haft gætu áhrif frá öðrum upplýsingum sem ekki hafa áhrif, og að þekkja veruleg áhrif frá óverulegum áhrifum.

En gefum okkur eitt augnablik að við vitum nokkurn veginn hvað er verið að fara. Sem sagt að það eigi að vera bannað að nýta sér upplýsingar sem maður hefur vegna stöðu sinnar, til að hagnast, nema ef upplýsingarnar eru opinberar (þ.e. að það sé hugsanlega mögulegt fyrir hvern sem er að nálgast upplýsingarnar á eigin spýtur).

Mikilvæga spurningin hér er: hvers vegna ætti þetta að vera bannað? Og hvers vegna er slíkt athæfi ekki bannað í sambandi við kaup og sölu á hverju sem er, heldur aðeins verðbréfum?

Algengt svar við fyrri spurningunni er að það sé hreinlega óréttlátt að menn megi nýta sér upplýsingar sem ekki allir hafa til að græða. En notum við ekki slíkar upplýsingar dagsdaglega, einmitt til að hagnast á þeim?

Nú veit ég meira um hvernig ég ek og umgengst eigur mínar heldur en tryggingafélagið mitt. Ekki telst það til innherjaupplýsinga, þó veit ég að upplýsingar um akstur minn hefðu "veruleg áhrif" á verð trygginganna minna. Ég veit meira um fjármálastöðu mína í náinni framtíð en bankinn minn, og ef þeir vissu hvað ég er að fara að eyða í um næstu jól þá myndu þeir hratt hækka vextina á láninu sem ég tók um árið. Ég vissi líka ýmislegt misgott um gamla Volvoinn sem ég seldi manni úti í bæ, en ég var ekkert að segja honum frá því svo ég gæti nú fengið nóg fyrir bílinn til að borga lánið á honum. Í öllum tilvikum er ég að notfæra mér óopinberar upplýsingar sem hefðu haft veruleg áhrif á verð viðkomandi hluts ef þær hefðu verið gerðar opinberar. Þó er ekkert af þessu ólöglegt.

Það er fullkomlega eðlilegt í öllum viðskiptum að annar aðilinn veit meira en hinn um suma hluti og öfugt. Það er ekki endilega sanngjarnt, en það liggur í hlutarins eðli. Ef þú finnur verðmæta antík í kolaportinu hjá einhverjum sem heldur að hann sé að selja gamalt skran, þá geturðu hagnast á þeim upplýsingum einmitt vegna þess að seljandinn hefur þær ekki.

Önnur vinsæl rökfærsla fyrir banni við innherjaviðskiptum er að það sé ekki réttlátt að aðeins sumir fái að græða á upplýsingunum, en ekki allur markaðurinn. Að það hafi neikvæð áhrif á traust fjárfesta og að þeir hætti að treysta markaðnum.

En þeir sem koma með þá rökfærslu gleyma algjörlega að markaðurinn er samansafn einstaklinga sem hver um sig tekur sjálfstæðar ákvarðanir og er ábyrgur fyrir þeim. Þeir gleyma einnig algerlega að markaðir eru ekki sameign fjárfesta sem stunda á honum viðskipti. Markaðurinn er aðeins tól sem menn brúka til að kaupa og selja, og oftar en ekki eru markaðstorg í einkaeign. Markaðurinn er ekki tilgangur í sjálfu sér sem fjárfestar verða að færa fórnir fyrir, heldur felur hver einasta færsla í sér kaupanda og seljanda sem hvor um sig er viljugur og sáttur með það verð sem hann fær eða greiðir, og er tilgangur markaðarins aðeins að gera þetta mögulegt. Það er því enginn réttur á trausti gagnvart markaðnum, og því hæpið að réttmætt hlutverk ríkisvaldsins sé að vekja traust á markaðnum. Markaðurinn er aðeins jafn traustsins verður og hver og einn telur að hann sé.

Við getum heimfært þetta á aðra tegund markaðar, t.d. verslunarmiðstöð. Í stað hlutabréfa eru keyptar og seldar vörur og vörumerki af mismunandi "bröskurum" (verlslunareigendum og viðskiptavinum þeirra). Það skal tekið fram að verslunarmiðstöðina á einhver og þeir sem versla eða selja í henni gera það samkvæmt skilmálum eigenda miðstöðvarinnar. Segjum sem svo að það væri bannað að hagnast á "innherjaupplýsingum" á þessum markaði. Þá væri t.d. bannað að selja buxur í dag sem verslunareigandi veit að fara á útsölu á morgun. Það væri bannað að kaupa bók í dag sem þú veist einn að þú ætlar að gefa góða dóma í dagblaðinu á morgun. Það má taka ótal fleiri dæmi.

Það liggur í hlutarins eðli að sumir vita meira en aðrir um hina ýmsu hluti sem ganga kaupum og sölum, á hvaða eða hvernig markaði sem er.

Því hvernig vita stjórnvöld að einhver einn hafi eða hafi ekki ákveðnar upplýsingar undir höndum við kaup eða sölu á verðbréfum? Jú með því að leggja alla undir grun. Bara með því eina að stunda viðskipti með verðbréf ertu grunaður glæpamaður. Hugsanalögreglan er svo send á kreik þegar stórar fréttir birtast á fjármálasíðum dagblaðana, til að athuga hvað menn hafi nú verið að hugsa og hvort þeir hafi verið að hugsa um eitthvað sem gerir viðskipti þeirra ólögleg.

En nú er þessi réttrúnaður gagnvart hinum illu innherjaviðskiptum genginn svo langt að nýverið var réttað yfir karlmanni í Bandaríkjunum fyrir að ráðleggja fjölskyldu sinni að selja hlutabréf í fyrirtæki sem hann átti og vissi að ákvörðun ríkisvaldsins sem var á næsta leiti kæmi til með að fella gengi hlutabréfanna í því fyrirtæki. Ekki aðeins nær þá innherjaupplýsingahugtakið til vina og vandamanna og hvers sem manni er ekki nokk sama um, heldur nær hugtakið um að nýta sér þær sér til framdráttar út í það að nýta sér innherjaupplýsingar til að tapa ekki peningum. Ekki til að græða, heldur til að tapa ekki! Það er semsagt kolólöglegt að afstýra tapi; tapi sem kemur engum vel. Maður þarf að sitja og bíða eftir lestinni á miðjum teinunum. Það er þá búið að gera sjálfsbjargarviðleitnina ólöglega.

Ekki misskilja þetta, það er auðvitað fullt af óprúttnum einstaklingum sem vísvitandi breyta upplýsingum og gefa út rangar upplýsingar sér til framdráttar. Fyrirtæki eins og Enron og WorldCom sem þar sem stjórnarformenn vísvitandi gáfu út rangar upplýsingar til að fá fjárfesta til að halda að allt væri í lagi þegar allt var í raun á leiðinni í vaskinn. Slíkt athæfi er hreinlega fjársvik, og eru til réttlát siðferðileg lög sem banna slíkt. Það má líkja því við að selja gamlan Trabant undir þeim formerkjum að það sé um Ferrari Testarossa að ræða.

En hvað gerðu lög um innherjaviðskipti fyrir bandaríska markaðinn í því tilviki? Þau höfðu öfug áhrif og gerðu hlutina verri en þeir hefðu verið. Því hefðu innherjar mátt nýta sér upplýsingarnar þá hefði markaðurinn fljótt fengið þefinn af því að eitthvað væri að þegar innherjar færu allir að reyna að losna við hlutabréf sín. En það var markaðurinn sem á endanum uppgötvaði svindlið einmitt á þennan hátt, ekki löggjafinn né verðbréfaeftirlitið, þó eftir dúk og disk vegna þess að lögin banna dreifingu mikilvægra upplýsinga ósjálfrátt um leið og þau banna viðskipti byggð á þeim.

Og hvað gerist svo þegar stjórnvöld leika þennan leik eftir, svindla og breyta upplýsingum, gefa út misvísandi tölur og útskýra með orðaleikjum og hálfkveðnum vísum? Nákvæmlega ekki neitt.

Og fyrst engin viðurlög eru við svindli og fjársvikum ríkisstjórnarinnar, eru þá til lög um innherjaviðskipti ríkisbanka og ríkisstofnana? Úr ályktun EB um innherjaviðskipti:

"Tilskipun þessi gildir ekki um viðskipti sem fullvalda
ríki, seðlabanki þess eða önnur stofnun sem ríkið tilnefnir
eða annar aðili sem starfar í þess þágu, í samræmi við
opinbera stefnu í peningamálum, gengismálum eða lánasýslu
hins opinbera."

Auðvitað ekki. Það er ekki sama hvort innherjinn er Jón eða séra Jón.

2004-01-07T16:38:00.000-08:00

Fórnir

Sífellt heyrir maður um fórnir og hvað þetta og hitt sé göfug fórn, að menn séu að fórna sér fyrir málstaðinn, fórna fyrir börnin sín, eða hvaðeina. Fórnir eru víst ákaflega góðar og maður á að stefna að því að vera fórnfús og góður einstaklingur. Maður fórnar líka víst einhverju af frelsinu til að fá að lifa í samfélaginu, eða svo er sagt. Þeir góðu fórna fyrir aðra en þeir illu fórna öðrum fyrir sig.

En er þetta ekki tvíkvíslun? Þurfum við virkilega alltaf að vera að færa fórnir? Getur geðheilbrigður einstaklingur ekki bara sagt "ég færi engar fórnir né þigg"? Jú, það getur hann. Hann getur til dæmis krafist þess að í hvert skipti sem hann lætur eitthvað af hendi eða gerir nokkuð fyrir annan að hann fái eitthvað í staðinn. Og á sama hátt að í hvert skipti sem hann þiggur nokkuð frá öðrum þá inni hann af hendi greiðslu sem báðum finnst sanngjörn.

En flestir eru þó sífellt að færa fórnir eða taka við þeim. Menn fórna tíma, peningum og heilsunni fyrir hefðir, t.d. á jólunum. Og fórna fyrir tilfinningar sínar eða annarra. Við krefjumst þess að vinir og ættingjar taki frá tíma og peninga til að vera með okkur svo við séum ekki einmana. Við gefum fólki óþarflega veglegar gjafir svo það haldi nú ekki að við séum nísk eða svo okkur líði vel með hvað við erum gjafmild. Sífellt erum við að færa fórnir til að mata skepnuna sem aldrei verður södd.

Oft heyrir maður því hent fram að "einhver verði að fórna sér". Manni er kennt að liðnar kynslóðir hafi fórnað og púlað og að einhver hafi nú fórnað einhverju til að berjast fyrir því frelsi sem við búum við í dag. En er það virkilega fórn að berjast fyrir eigin frelsi? Það getur varla verið kallað fórn þegar menn sem ekkert hafa nema barlóm og vosbúð vinna sig upp úr volæðinu og skapa sér og afkomendum sínum mannsæmandi aðstæður. Þeir sem ekkert eiga að tapa hafa ekkert til að fórna. Framfarir verða því ekki fyrir tilstuðlan fórna, heldur sköpunar, atorku og hugvits.

En það er næsta víst að þar sem eru fórnir færðar þar er einhver sem tekur við fórnum og einhver sem færir fórnir. Þrælnum er fórnað fyrir meistarann. Sá sem ræðir um ágæti fórna er því að ræða um meistara og þræla. Og þú getur verið viss um að sá hinn sami vill vera meistarinn.