Fórnir

Sífellt heyrir maður um fórnir og hvað þetta og hitt sé göfug fórn, að menn séu að fórna sér fyrir málstaðinn, fórna fyrir börnin sín, eða hvaðeina. Fórnir eru víst ákaflega góðar og maður á að stefna að því að vera fórnfús og góður einstaklingur. Maður fórnar líka víst einhverju af frelsinu til að fá að lifa í samfélaginu, eða svo er sagt. Þeir góðu fórna fyrir aðra en þeir illu fórna öðrum fyrir sig.

En er þetta ekki tvíkvíslun? Þurfum við virkilega alltaf að vera að færa fórnir? Getur geðheilbrigður einstaklingur ekki bara sagt "ég færi engar fórnir né þigg"? Jú, það getur hann. Hann getur til dæmis krafist þess að í hvert skipti sem hann lætur eitthvað af hendi eða gerir nokkuð fyrir annan að hann fái eitthvað í staðinn. Og á sama hátt að í hvert skipti sem hann þiggur nokkuð frá öðrum þá inni hann af hendi greiðslu sem báðum finnst sanngjörn.

En flestir eru þó sífellt að færa fórnir eða taka við þeim. Menn fórna tíma, peningum og heilsunni fyrir hefðir, t.d. á jólunum. Og fórna fyrir tilfinningar sínar eða annarra. Við krefjumst þess að vinir og ættingjar taki frá tíma og peninga til að vera með okkur svo við séum ekki einmana. Við gefum fólki óþarflega veglegar gjafir svo það haldi nú ekki að við séum nísk eða svo okkur líði vel með hvað við erum gjafmild. Sífellt erum við að færa fórnir til að mata skepnuna sem aldrei verður södd.

Oft heyrir maður því hent fram að "einhver verði að fórna sér". Manni er kennt að liðnar kynslóðir hafi fórnað og púlað og að einhver hafi nú fórnað einhverju til að berjast fyrir því frelsi sem við búum við í dag. En er það virkilega fórn að berjast fyrir eigin frelsi? Það getur varla verið kallað fórn þegar menn sem ekkert hafa nema barlóm og vosbúð vinna sig upp úr volæðinu og skapa sér og afkomendum sínum mannsæmandi aðstæður. Þeir sem ekkert eiga að tapa hafa ekkert til að fórna. Framfarir verða því ekki fyrir tilstuðlan fórna, heldur sköpunar, atorku og hugvits.

En það er næsta víst að þar sem eru fórnir færðar þar er einhver sem tekur við fórnum og einhver sem færir fórnir. Þrælnum er fórnað fyrir meistarann. Sá sem ræðir um ágæti fórna er því að ræða um meistara og þræla. Og þú getur verið viss um að sá hinn sami vill vera meistarinn.